مقدمه

 زبان ویژگی ممتاز انسان بر سایر موجودات و از دیرباز شاهراه اصلی ارتباط و مبادلات و آشنایی با فرهنگ‌ها بشمار می‌رفته است. لذا از طریق میزان حضور و نفوذ یک زبان وادبیات کشوری در سایر فرهنگ‌ها می‌توان به تاریخچه و پیشینه روابط فرهنگی وهمچنین قدرت و قابلیت تاثیرگذاری فرهنگی آن ملت با دیگر جوامع پی برد و نسبت به بازتاب‌های مثبت این روابط در ذهن تاریخی آن ملت به قضاوت نشست. زبان یک نهاد اجتماعی جمع‌گراست و کارکرد اصلی و مهم آن شکل‌دهی فضای گفتگو جهت ارتباط و تعامل و رفع نیازهاست. این ویژگی یعنی میل به گفتگو با دیگری و قدرت متقاعد کنندگی و اعتمادسازی در زبان فارسی بیش از هر زبان دیگری قابل مشاهده است؛ مضاف برآن زبان و ادب فارسی به دلیل قدرت جذب و اقناع بالای موجود در آن و انعطاف-پذیری و سازگاری‌های محیطی آن همواره بستر مناسبی برای فراهم آمدن گفتگو‌های انسانی بشمار می‌رفته است. این زبان همواره کوشیده است تا  مرزهای مشترک را تقویت و دیوارهای تمایزات مذهبی، قومی و جغرافیایی را کم رنگ و کوتاه نماید، تا انسان‌ها را با ارایه درک و فهم عرفانی از هستی که وجه مشترک بسیاری از ادیان و فرهنگ‌هاست، در دست‌یابی به فهمی همسو و مشترک از سرنوشت و غایت مشترک خود و پدیده ها و مسایلی که با آن مواجه است کمک نماید. به دلیل همین ویژگی برجسته است که زبان فارسی را در نزد بسیاری از ملل، فرهنگ‌ها و ادیان محبوب نموده و نقش واسطه-گری حایز اهمیتی در، داد و ستد، تعاملات فرهنگی و دینی و انتقال تجربه‌ها میان ایرانیان با سایر ملل برعهده گرفته است. لذا در دوره های تاریخی گذشته همانند قرون میانی ما شاهدیم که زبان فارسی به ویژه در شبه قاره و در عصر دارالشکوه، زبان گفتگوهای فرهنگی و دینی ایرانیان مسلمان با هندوها، سیک‌ها و پیروان سایر ادیان بوده است و از طریق ترجمه و برگردان منابع فرهنگی و دینی  این ادیان به فارسی توانست حوزه¬های مشترکی را بین فهم عرفانی واخلاقی از دین بین پیروان این ادیان ترسیم و مسیر همبستگی انسانی بین مسلمانان با سایر ادیان و همچنین ایران و هند را تسهیل نماید. امروزه نیز زبان فارسی می‌تواند زبان مشترک برای گفتگوهای فرهنگی و مذهبی فارسی زبان در منطقه  بشمار بیاید، همانگونه که ترجمه و نشر پیام‌های جهانی آن و شاعران نامی مشترک و تاثیرگذار فارسی و ایرانی در عرصه‌های بین‌المللی نیز می‌تواند فصل مشترکی برای گفتگو، هم‌فهمی، هم‌سویی فرهنگی و دینی با سایر ملل تبدیل گردد؛ چرا که بهره‌گیری از زبان و منطق شاعران و ادیبان برجسته فارسی از قابلیت تاثیرگذاری بالایی در ایجاد هم فهمی مشترک مبتنی بر مشترکات دینی و ایجاد فضای گفتگو و همسویی میان ادیان برخوردار می‌باشد. زبان فارسی در طول قرون گذشته شاهراهی هموار، دوطرفه و اعتمادساز که برپایه تعاملات دوسویه اعتمادپایه شکل گرفته بود، را میان ملت ایران با سایر ملل به ویژه در شبه‌قاره و آسیای مرکزی شکل داده است. یقیناً حرکت بر روی این بزرگراه هموار بیش از هر مسیر دیگر می‌تواند آرزوی به نیل به همگرایی منطقه ای را محقق گرداند. زبان فارسی چند وجهی است و کارکردهای چندوجهی دارد. یکی از کارکردهای تاثیرگذار آن در طول قرون گذشته کارکرد علمی و آموزشی بوده است. امروزه علیرغم فراز و فرودها وچالش‌های بسیاری که زبان فارسی با آن مواجه می باشد، هنوز هم صدها دپارتمان زبان فارسی در کشورهای مختلف جهان به ویژه در آسیا فعال بوده و هزاران دانشجوی علاقمند به فراگیری این زبان گرانسنگ و اصیل در این مراکز دانشگاهی مشغول به تحصیل می‌باشند. این ظرفیت بزرگ و تاثیرگذار یکی از فرصت‌های کم نظیر برای توسعه همکاری های علمی، آموزشی و فرهنگی میان دانشگاه‌های ایران با دانشگاه‌های آسیایی بشمار می‌رود. از دیگر سوی نیز یکی از کاستی‌هایی که امروزه زبان فارسی و به ویژه دپارتمان های زبان فارسی در آسیا با آن مواجهه می باشند، فقدان ارتباطات و تعاملات مستمر علمی با مراکز دانشگاهی ایران می‌باشد که منجر به کاستی‌ها و ضعف‌های بسیاری شده است. از این‌روی اداره‌کل توسعه همکاری های علمی دانشگاهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برای تسهیل و پایدارسازی تعاملات و ارتباطات علمی فرهنگی بین مراکز دانشگاهی ایرانی و سایر کشورهای آسیایی در حوزه زبان فارسی برنامه‌ای را تحت عنوان «گفتگوهای فرهنگی آسیای، زبان فارسی میراث مشترک معنوی» برگزار و طی آن فرصتی فرام گردید، تا مدیران و نمایندگان دانشگاه‌های ایرانی و آسیایی، با محوریت زبان و ادبیات فارسی، فرصت‌ها و ظرفیت‌های همکاری‌های علمی، آموزشی و پژوهشی در این حوزه را بررسی نمایند و تلاش مشترکی را جهت هم‌فهمی و همکاری در حل مسائل زبان فارسی در کشورهای آسیایی سامان دهند. علیرغم شرایط حاکم بر منطقه و لغو پروازها، در این اجلاس، علاوه بر حضور 30 نماینده از دانشگاه‌های کشور، تعداد 14 میهمان از کشورهای افغانستان، عراق، قزاقستان، فیلیپین، تایلند، ارمنستان، پاکستان به صورت حضوری و10 میهمان از کشورهای بنگلادش، ازبکستان، هند، مالزی، ترکیه و اندونزی به صورت آنلاین شرکت داشتند. شکل‌گیری مجمع آسیایی همکاری‌های علمی فرهنگی زبان و ادبیات فارسی، فراهم‌سازی بسترهای مربوط به مشارکت ظرفیت‌های دانشگاهی ایران به عنوان دانشگاه‌های معین در حل مسائل وچالش‌های پیش روی زبان فارسی در کشورهای آسیایی؛ از جمله دستاوردهای این برنامه بود.